Hoge bloeddruk en pre-eclampsie: waar let je op?

Wat is hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap?

Je bloeddruk wordt bij elk prenataal bezoek gemeten, en daar is een goede reden voor. Hoge bloeddruk (hypertensie) tijdens de zwangerschap is een van de meest voorkomende complicaties en treft naar schatting zes tot acht procent van alle zwangere vrouwen in Nederland. In de meeste gevallen is het goed te behandelen, maar het is belangrijk dat het op tijd wordt herkend.

Van hoge bloeddruk spreken we als je bovendruk 140 mmHg of hoger is en/of je onderdruk 90 mmHg of hoger is. Er zijn verschillende vormen van hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, en het maakt uit wanneer de hoge bloeddruk ontstaat:

• Chronische hypertensie — je had al hoge bloeddruk voor je zwangerschap of het wordt ontdekt voor week 20. Dit wordt behandeld met medicatie en nauwkeurig in de gaten gehouden.
• Zwangerschapshypertensie — hoge bloeddruk die na week 20 ontstaat zonder dat er eiwit in je urine zit. Dit is de mildste vorm en verdwijnt meestal na de bevalling.
• Pre-eclampsie — hoge bloeddruk na week 20 in combinatie met eiwit in de urine en/of andere orgaanschade. Dit is de ernstigste vorm en vereist intensieve monitoring.

Het verraderlijke aan hoge bloeddruk is dat je het vaak niet voelt. Je kunt je prima voelen terwijl je bloeddruk gevaarlijk hoog is. Daarom zijn die regelmatige controles zo belangrijk — ze zijn letterlijk levensreddend.

Pre-eclampsie: meer dan alleen hoge bloeddruk

Pre-eclampsie is een aandoening die alleen tijdens de zwangerschap voorkomt en die meerdere organen kan aantasten. Het begint met een probleem in de placenta: de bloedvaten die de placenta voeden, ontwikkelen zich niet goed. Hierdoor komt de placenta tekort aan zuurstof en geeft stoffen af die de bloedvaten in je hele lichaam beschadigen.

De gevolgen kunnen vergaand zijn. Je nieren raken beschadigd, waardoor er eiwit in je urine lekt. Je lever kan aangetast worden. Je bloedplaatjes kunnen dalen. En in ernstige gevallen kan er vocht ophopen in je hersenen, wat tot toevallen kan leiden — dit wordt eclampsie genoemd en is een medisch noodgeval.

Pre-eclampsie komt voor bij drie tot vijf procent van alle zwangerschappen, maar het risico is hoger als je:

• Een eerste zwangerschap hebt (het risico is bij een volgende zwangerschap lager)
• Pre-eclampsie hebt gehad bij een eerdere zwangerschap
• Een tweeling of meerling draagt
• Chronische hoge bloeddruk, nierziekte of diabetes hebt
• Overgewicht hebt (BMI boven 35)
• Ouder bent dan 40 jaar
• Een auto-immuunziekte hebt, zoals lupus of het antifosfolipidensyndroom

Als je een of meer risicofactoren hebt, kan je verloskundige of gynaecoloog adviseren om vanaf week 12 een lage dosis aspirine (80-150 mg per dag) te slikken. Onderzoek heeft aangetoond dat dit het risico op pre-eclampsie met ongeveer twintig procent kan verlagen.

Symptomen om op te letten

Hoewel hoge bloeddruk en pre-eclampsie vaak zonder symptomen verlopen in het begin, zijn er waarschuwingssignalen die je moet kennen. Bel direct je verloskundige of ga naar het ziekenhuis als je een of meer van de volgende klachten ervaart:

Ernstige hoofdpijn. Niet de gewone zwangerschapshoofdpijn die weggaat met paracetamol, maar een aanhoudende, bonzende hoofdpijn, vooral aan de voorkant of bovenkant van je hoofd. Deze hoofdpijn reageert niet of nauwelijks op pijnstillers en kan een teken zijn van sterk verhoogde bloeddruk.

Visusklachten. Sterretjes zien, flitsen, wazig zien, dubbelzien of tijdelijk verlies van een deel van je gezichtsveld. Dit wijst op zwelling in je hersenen of netvlies door de hoge bloeddruk.

Pijn in de bovenbuik. Een drukkende of stekende pijn onder je rechterribben of midden in je bovenbuik. Dit kan wijzen op leverproblematiek, een ernstige complicatie van pre-eclampsie die het HELLP-syndroom wordt genoemd.

Plotselinge zwelling. Zwelling (oedeem) is normaal tijdens de zwangerschap, vooral aan je enkels en voeten aan het einde van de dag. Maar plotselinge zwelling van je handen, gezicht of oogleden, vooral als het 's ochtends niet verdwenen is, kan een alarmsignaal zijn.

Plotselinge gewichtstoename. Als je meer dan een kilo per week aankomt in het derde trimester zonder dat je eetpatroon is veranderd, kan dit wijzen op vochtophoping door pre-eclampsie.

Misselijkheid en braken. Misselijkheid komt in het eerste trimester natuurlijk vaak voor, maar als je in het derde trimester plotseling last krijgt van misselijkheid en braken, kan dit een teken zijn van pre-eclampsie, vooral als het gepaard gaat met bovenbuikpijn.

Het is belangrijk om deze signalen serieus te nemen. Beter een keer te veel bellen dan een keer te weinig. Je verloskundige zal blij zijn dat je belt — dat is precies waar ze voor zijn.

Diagnose en onderzoeken

Als er een vermoeden is van pre-eclampsie, worden er verschillende onderzoeken gedaan om de ernst te bepalen en de juiste behandeling te kiezen:

Bloeddrukmeting. Je bloeddruk wordt herhaaldelijk gemeten, soms met een 24-uursmeting waarbij je een manchet draagt die automatisch op vaste tijden je bloeddruk opneemt.

Urineonderzoek. Er wordt gecontroleerd of er eiwit in je urine zit. Een kleine hoeveelheid kan normaal zijn, maar bij pre-eclampsie is er duidelijk verhoogd eiwitverlies. Soms wordt een 24-uurs urineverzameling gevraagd voor een nauwkeurige meting.

Bloedonderzoek. Het bloed wordt onderzocht op verschillende waarden: leverenzymen (ASAT en ALAT), nierfunctie (creatinine), bloedplaatjes, urinezuur en stollingsfactoren. Afwijkende waarden geven aan hoe ernstig de pre-eclampsie is.

Echo van de baby. Er wordt gekeken naar de groei van je baby en de hoeveelheid vruchtwater. Bij pre-eclampsie kan de placenta minder goed functioneren, waardoor je baby trager kan groeien. Een Doppler-echo meet de bloedstroom in de navelstreng en kan laten zien of je baby voldoende zuurstof en voeding krijgt. Lees meer over de verschillende echo's in ons artikel over echo's tijdens de zwangerschap.

CTG (cardiotocografie). Het hartritme van je baby wordt continu of regelmatig gemonitord om te controleren of je baby het goed maakt.

Bij milde pre-eclampsie kun je soms thuis blijven met extra controles. Bij ernstige pre-eclampsie word je opgenomen in het ziekenhuis voor intensieve monitoring van jou en je baby.

Behandeling en zorg

De enige definitieve behandeling voor pre-eclampsie is de bevalling — zodra de placenta er is, begint het herstel. Maar als je baby nog te vroeg is om veilig geboren te worden, is het doel om de zwangerschap zo lang mogelijk veilig voort te zetten terwijl de bloeddruk onder controle wordt gehouden.

Bloeddrukmedicatie. Methyldopa (Aldomet) en labetalol zijn de meest gebruikte bloeddrukverlagers tijdens de zwangerschap. Ze zijn veilig voor je baby en verlagen je bloeddruk tot een acceptabel niveau. Je krijgt een streefwaarde mee (meestal onder de 140/90) en de dosering wordt aangepast op basis van je metingen.

Magnesiumsulfaat. Bij ernstige pre-eclampsie krijg je magnesiumsulfaat via een infuus. Dit beschermt je hersenen tegen toevallen (eclampsie). Het wordt gegeven tijdens de bevalling en nog 24 uur daarna.

Corticosteroïden voor de baby. Als er een kans is dat je baby voor week 34 geboren wordt, krijg je corticosteroïden (betamethason) toegediend. Deze injecties versnellen de rijping van de longen van je baby, wat de kans op ademhalingsproblemen na de geboorte verkleint.

Rust en monitoring. Bij milde vormen kan bedrust of verminderde activiteit worden geadviseerd. Je bloeddruk, bloed- en urinewaarden worden regelmatig gecontroleerd, en de conditie van je baby wordt nauwkeurig gevolgd met echo's en CTG's.

De beslissing wanneer de bevalling wordt ingeleid, hangt af van de ernst van de pre-eclampsie en hoe ver je bent in je zwangerschap. Bij milde pre-eclampsie na week 37 wordt meestal geadviseerd om de bevalling in te leiden. Bij ernstige pre-eclampsie kan het nodig zijn om eerder in te grijpen, ook al is je baby nog vroeg.

HELLP-syndroom: de ernstigste vorm

Het HELLP-syndroom is een zeldzame maar ernstige complicatie van pre-eclampsie. De naam staat voor: Hemolysis (afbraak van rode bloedcellen), Elevated Liver enzymes (verhoogde leverwaarden) en Low Platelets (verlaagde bloedplaatjes). Het komt voor bij circa 0,5 procent van alle zwangerschappen en bij tien tot twintig procent van de vrouwen met ernstige pre-eclampsie.

Symptomen van HELLP zijn:

• Hevige pijn onder de rechterribben of in de maagstreek
• Misselijkheid en braken
• Algeheel ziek voelen, griepachtige klachten
• Hoofdpijn
• Soms jeuk of geelzucht

HELLP is altijd een reden voor spoedopname. Afhankelijk van de ernst en de zwangerschapsduur wordt de bevalling snel ingezet, soms via een spoedkeizersnede. Na de bevalling herstelt HELLP zich meestal binnen een paar dagen, maar het herstel kan intensief zijn.

Hoge bloeddruk voorkomen en verminderen

Hoewel je pre-eclampsie niet volledig kunt voorkomen, zijn er wel dingen die je kunt doen om je risico te verlagen en je bloeddruk gezond te houden:

Gezonde voeding. Eet voldoende groenten en fruit, volkoren producten, en beperk je zoutinname. Kaliumrijke voeding (bananen, avocado, spinazie, zoete aardappelen) kan helpen je bloeddruk te reguleren. Voldoende calcium (zuivel, groene groenten) is ook beschermend. Lees ook ons artikel over supplementen tijdens de zwangerschap voor meer informatie.

Regelmatige beweging. Matig intensief bewegen, zoals wandelen of zwemmen, helpt je bloeddruk laag te houden en verbetert de bloedcirculatie naar de placenta. Streef naar minstens dertig minuten per dag, tenzij je verloskundige rust adviseert.

Stress verminderen. Chronische stress kan je bloeddruk verhogen. Probeer ontspanningstechnieken zoals ademhalingsoefeningen, meditatie of prenatale yoga. Goede slaap is ook essentieel — lees onze slaaptips voor de zwangerschap voor praktisch advies.

Voldoende water drinken. Drink minstens anderhalve tot twee liter water per dag. Voldoende vocht helpt je bloedvolume op peil te houden en ondersteunt de doorbloeding van de placenta.

Aspirine bij verhoogd risico. Als je een verhoogd risico hebt op pre-eclampsie, kan je arts een lage dosis aspirine voorschrijven. Start hier alleen mee op medisch advies, nooit op eigen initiatief.

Na de bevalling: herstel en toekomst

Na de bevalling daalt de bloeddruk bij de meeste vrouwen binnen een tot twee weken naar normale waarden. Soms duurt het langer en heb je nog een paar weken bloeddrukmedicatie nodig. Je bloeddruk wordt in de kraamperiode regelmatig gecontroleerd, zeker als je pre-eclampsie hebt gehad.

Pre-eclampsie kan ook na de bevalling ontstaan of verergeren — dit heet postpartum pre-eclampsie en komt voor tot zes weken na de bevalling. Blijf daarom alert op de eerder genoemde symptomen, ook na de geboorte van je baby.

Op de langere termijn geldt dat vrouwen die pre-eclampsie hebben gehad een verhoogd risico hebben op hart- en vaatziekten. Dit betekent niet dat je ziek wordt, maar het is verstandig om:

• Je bloeddruk jaarlijks te laten controleren
• Een gezond gewicht te handhaven
• Niet te roken
• Regelmatig te bewegen
• Bij een volgende zwangerschap vroeg te melden bij je verloskundige

Bij een volgende zwangerschap heb je een verhoogd risico op herhaling, maar het is zeker niet gezegd dat het weer gebeurt. Veel vrouwen hebben na een zwangerschap met pre-eclampsie een volgende zwangerschap zonder problemen, zeker als er preventief met aspirine wordt gestart.

Hoge bloeddruk en pre-eclampsie zijn serieuze aandoeningen, maar met goede prenatale zorg, tijdige herkenning en de juiste behandeling is de prognose voor moeder en kind in de overgrote meerderheid van de gevallen uitstekend. Ken de symptomen, ga naar je controles en aarzel nooit om te bellen als je je zorgen maakt. Je hebt het recht om gehoord te worden.

Let op: dit artikel is informatief van aard en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd je verloskundige of gynaecoloog bij vragen of klachten.