Echo's tijdens de zwangerschap: welke zijn er?

Waarom worden er echo's gemaakt?

Echo's zijn een van de mooiste en tegelijkertijd belangrijkste momenten van je zwangerschap. Met een echo kan je verloskundige of gynaecoloog letterlijk naar je baby kijken zonder dat het pijn doet of risico's met zich meebrengt. Echografie werkt met geluidsgolven die weerkaatsen tegen de structuren in je buik, waardoor er een beeld ontstaat op het scherm. Er worden geen röntgenstralen of andere schadelijke straling gebruikt — het is volkomen veilig voor jou en je baby.

Echo's worden gemaakt om verschillende redenen. Ze controleren of je baby goed groeit, of alle organen zich normaal ontwikkelen, hoeveel vruchtwater er is, waar de placenta ligt en hoe je baby erbij ligt. Daarnaast zijn echo's een belangrijk hulpmiddel om de uitgerekende datum vast te stellen en om eventuele afwijkingen vroeg op te sporen.

In Nederland krijg je standaard twee echo's aangeboden die vergoed worden door je basisverzekering: de termijnecho en de 20-wekenecho. Daarnaast zijn er verschillende optionele echo's die je zelf kunt kiezen, al dan niet vergoed. In dit artikel zetten we alle echo's voor je op een rij, van de allereerste tot de laatste.

De termijnecho (week 8-13)

De termijnecho is meestal je allereerste echo en een onvergetelijk moment: voor het eerst zie je je baby op het scherm. Deze echo wordt gemaakt tussen week 8 en 13 van je zwangerschap, bij voorkeur rond week 10 tot 11.

Het belangrijkste doel van de termijnecho is het vaststellen van je exacte uitgerekende datum. De echoscopist meet de kruin-stuitlengte (CRL) van je baby — de afstand van het hoofdje tot het stuitje. In het eerste trimester groeien alle baby's vrijwel even snel, waardoor deze meting de meest nauwkeurige manier is om de zwangerschapsduur te bepalen, nauwkeuriger dan rekenen vanaf je laatste menstruatie.

Tijdens de termijnecho wordt ook gecontroleerd:

• Of er een hartactie zichtbaar is (dit is meestal het eerste wat de echoscopist laat zien — een klein kloppend stipje)
• Of het om een eenling of meerling gaat
• Of de zwangerschap zich op de juiste plek bevindt (in de baarmoeder en niet daarbuiten)
• Of er duidelijke afwijkingen zichtbaar zijn

De termijnecho wordt soms via de buik gedaan, maar in het vroege eerste trimester kan het zijn dat een vaginale echo beter beeld geeft. De echoscopist gebruikt dan een dunne staafsonde die voorzichtig in de vagina wordt gebracht. Dit klinkt misschien oncomfortabel, maar het doet geen pijn en is niet schadelijk.

Als je bij de termijnecho al meer dan 11 weken zwanger bent, kan de echo gecombineerd worden met de nekplooimeting — hierover meer bij het volgende kopje.

Combinatietest en nekplooimeting (week 11-14)

De combinatietest is een optionele screening die je tussen week 11 en 14 kunt laten uitvoeren. Het is een combinatie van een echo (de nekplooimeting) en een bloedtest, bedoeld om de kans in te schatten dat je baby het syndroom van Down (trisomie 21), Edwards (trisomie 18) of Patau (trisomie 13) heeft.

Bij de nekplooimeting wordt de dikte van de nekvouw (nuchal translucency, NT) van je baby gemeten. Alle baby's hebben wat vocht in de nek, maar een verdikte nekplooi kan wijzen op een chromosoomafwijking. De meting wordt gecombineerd met twee eiwitten uit je bloed (PAPP-A en vrij bèta-hCG) en je leeftijd om een kansberekening te maken.

Het resultaat is geen ja-of-nee-antwoord, maar een kans. Bijvoorbeeld: een kans van 1 op 500 op het syndroom van Down. Bij een verhoogde kans (meestal 1 op 200 of hoger) wordt vervolgonderzoek aangeboden, zoals de NIPT-test of een vlokkentest.

De combinatietest wordt niet standaard vergoed door de basisverzekering. Je betaalt er ongeveer 170 euro voor. Veel ouders vinden het een waardevolle screening, maar het is belangrijk om van tevoren na te denken over wat je met de uitslag zou doen — het kan namelijk ook onzekerheid en stress opleveren.

De NIPT (vanaf week 10)

De NIPT (Niet-Invasieve Prenatale Test) is een bloedtest die vrij-circulerend DNA van de placenta in jouw bloed analyseert. Sinds april 2023 wordt de NIPT in Nederland aangeboden aan alle zwangere vrouwen als eerste screeningstest, als alternatief voor de combinatietest.

De NIPT screent op:

• Trisomie 21 (syndroom van Down)
• Trisomie 18 (syndroom van Edwards)
• Trisomie 13 (syndroom van Patau)

De NIPT is nauwkeuriger dan de combinatietest: de detectiegraad voor het syndroom van Down is meer dan 99 procent, vergeleken met circa 85 procent voor de combinatietest. Bovendien geeft de NIPT minder fout-positieve uitslagen, wat betekent dat je minder vaak onnodig vervolgonderzoek krijgt.

De NIPT kost 175 euro (eigen bijdrage). De uitslag is er doorgaans binnen een tot twee weken. Bij een afwijkend resultaat wordt altijd een invasieve test (vlokkentest of vruchtwaterpunctie) aangeboden om de diagnose te bevestigen, want ook de NIPT kan fout-positief zijn.

Wil je meer weten over de verschillen? Lees ons uitgebreide artikel over het verschil tussen de NIPT en de combinatietest.

De 20-wekenecho (week 18-22)

De 20-wekenecho, officieel het structureel echoscopisch onderzoek (SEO) genoemd, is de meest uitgebreide echo van je zwangerschap en wordt standaard vergoed door de basisverzekering. Deze echo wordt gemaakt tussen week 18 en 22, bij voorkeur rond week 20.

Tijdens deze echo wordt je baby van top tot teen onderzocht. De echoscopist controleert systematisch:

• Het hoofdje — de vorm van de schedel, de hersenstructuren, het gezichtje (neus, lippen, ogen)
• De wervelkolom — of alle wervels gesloten zijn (open rug)
• Het hart — de vier kamers, de hartkleppen, de grote bloedvaten. Het hart is het orgaan dat het meest nauwkeurig wordt bekeken.
• De buikorganen — maag, nieren, blaas, darmen, buikwand
• De ledematen — armen, benen, handen, voeten
• De placenta — ligging, structuur, aansluiting op de navelstreng
• De navelstreng — het aantal vaten (normaal drie: twee slagaders en een ader)
• Het vruchtwater — de hoeveelheid
• De groei — hoofdomtrek, buikomtrek, dijbeenlengte

De echo duurt gemiddeld twintig tot dertig minuten. Soms wil je baby niet meewerken en ligt het in een ongunstige houding. Dan kan de echoscopist vragen of je even wilt hoesten, rondlopen of op je zij wilt gaan liggen, zodat je baby van positie verandert.

De 20-wekenecho kan de meeste ernstige structurele afwijkingen opsporen, maar niet allemaal. Sommige afwijkingen zijn te klein om op echo te zien, en sommige ontwikkelen zich pas later in de zwangerschap. Een normale 20-wekenecho is dus geruststellend, maar geen garantie dat alles honderd procent in orde is.

Veel ouders vragen of het geslacht van de baby te zien is bij de 20-wekenecho. Het antwoord is: vaak wel, maar het is niet het doel van deze echo. De echoscopist mag het je vertellen als je het wilt weten, maar sommige praktijken geven het geslacht liever niet door om fouten te voorkomen. Vraag van tevoren wat het beleid is.

Extra echo's bij complicaties of indicatie

Naast de twee standaard echo's zijn er situaties waarin je extra echo's krijgt. Dit betekent niet per se dat er iets mis is — het kan ook zijn dat je verloskundige extra zorgvuldig wil zijn.

Groei-echo's (derde trimester). Als er zorgen zijn over de groei van je baby, de hoeveelheid vruchtwater of de ligging van de placenta, worden er extra echo's gemaakt in het derde trimester. Dit kan zijn omdat je buik minder snel groeit dan verwacht, omdat je hoge bloeddruk hebt, of omdat je baby bij een eerdere echo aan de kleine kant was.

Bij groei-echo's worden de hoofdomtrek, buikomtrek en dijbeenlengte van je baby gemeten en vergeleken met groeicurves. Soms wordt een Doppler-echo toegevoegd, waarbij de bloedstroom in de navelstreng wordt gemeten om te controleren of je baby voldoende zuurstof en voeding krijgt via de placenta.

Echo bij bloedverlies. Als je bloedverlies hebt tijdens de zwangerschap, wordt vaak een echo gemaakt om de oorzaak te achterhalen. In het eerste trimester kan bloedverlies wijzen op een miskraam, maar ook op onschuldige oorzaken. De echo laat zien of er nog hartactie is en hoe de zwangerschap eruitziet.

Echo bij het bepalen van de ligging. Rond week 36 wordt gecontroleerd hoe je baby ligt. Als je baby in stuitligging ligt, kan een echo helpen bij de beslissing om een uitwendige versie (het draaien van de baby) te proberen. Na de versie wordt opnieuw een echo gemaakt om te bevestigen dat de draaiing gelukt is.

Echo bij een meerlingzwangerschap. Bij een tweeling of meerling worden veel meer echo's gemaakt dan bij een eenling, soms elke twee weken. Dit is nodig om de groei van beide baby's te volgen en complicaties vroegtijdig op te sporen.

Pretecho's en 3D/4D-echo's

Naast de medische echo's zijn er ook pretecho's, die je puur voor de leuke kunt laten maken. Bij een pretecho wordt er geen medisch onderzoek gedaan — het is bedoeld om leuke foto's en filmpjes van je baby te maken en, als je wilt, het geslacht te horen.

Pretecho's worden aangeboden door gespecialiseerde echo-centra en kosten gemiddeld 30 tot 80 euro, afhankelijk van het pakket. Je kunt een pretecho laten maken vanaf ongeveer week 16, maar de mooiste beelden krijg je tussen week 26 en 32, als je baby al duidelijke gelaatstrekken heeft maar er nog genoeg ruimte is in de baarmoeder.

3D-echo. Bij een 3D-echo worden de geluidsgolven omgezet in een driedimensionaal beeld. Je ziet het gezichtje, de handjes en de voetjes van je baby in levensecht beeld. Het is een bijzonder moment, zeker als je de gelijkenis met jezelf of je partner al kunt zien.

4D-echo. Een 4D-echo is een 3D-echo met beweging. Je ziet je baby in real-time geeuwen, duimzuigen of trappelen. Veel ouders vinden dit een emotionele ervaring die de zwangerschap extra tastbaar maakt.

Pretecho's zijn niet medisch noodzakelijk en worden niet vergoed. Ze zijn volledig optioneel. Sommige verloskundigen raden af om te veel pretecho's te laten maken, hoewel er geen bewijs is dat echografie schadelijk is voor je baby. Een of twee pretecho's zijn volkomen verantwoord.

Veelgestelde vragen en tips

Er zijn een paar praktische dingen die handig zijn om te weten als je een echo krijgt:

Volle blaas. Bij de termijnecho en soms de 20-wekenecho wordt gevraagd om met een volle blaas te komen. Een volle blaas duwt de baarmoeder omhoog en geeft beter beeld. Drink ongeveer een half uur voor de echo twee tot drie glazen water en ga niet naar het toilet. Het is oncomfortabel, maar het duurt niet lang.

Neem iemand mee. De meeste echo-centra staan toe dat je je partner of een ander dierbaar persoon meeneemt. Het is een bijzonder moment om te delen. Vraag van tevoren hoeveel personen mee mogen.

Foto's en filmpjes. Bij de meeste echo's krijg je een of meer foto's mee. Sommige centra bieden ook filmpjes aan op USB of via een app. De 20-wekenecho-foto's zijn voor veel ouders de eerste babyfoto's in het fotoalbum.

Een afwijkende bevinding. Het kan voorkomen dat de echoscopist iets ziet wat nader onderzoek vereist. Dit is begrijpelijk heel spannend en beangstigend. Weet dat veel afwijkende bevindingen bij vervolg-echo's onschuldig blijken te zijn. Probeer niet te veel te googelen en bespreek je zorgen met je verloskundige.

Echo's maken je zwangerschap letterlijk zichtbaar. Van het eerste kloppende hartje tot het driedimensionale gezichtje — het zijn momenten die je nooit vergeet. Geniet ervan, stel je vragen en weet dat je verloskundige er is om je door het hele traject te begeleiden.

Lees ook ons artikel over schildklierproblemen tijdens de zwangerschap, een aandoening die soms wordt ontdekt naar aanleiding van afwijkende bloedwaarden bij prenatale screening.

Let op: dit artikel is informatief van aard en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd je verloskundige of gynaecoloog bij vragen of klachten.