IVF behandeling stap voor stap uitgelegd

Wat is IVF precies?

IVF staat voor in-vitrofertilisatie, wat letterlijk 'bevruchting in glas' betekent. Bij deze behandeling worden eicellen buiten je lichaam samengebracht met zaadcellen, zodat bevruchting kan plaatsvinden in het laboratorium. Het resulterende embryo wordt vervolgens teruggeplaatst in je baarmoeder, waar het zich hopelijk innestelt.

IVF is een van de meest toegepaste vruchtbaarheidsbehandelingen in Nederland. Jaarlijks starten duizenden stellen een IVF-traject, en de techniek is in de afgelopen decennia enorm verbeterd. De slagingspercentages liggen gemiddeld rond de 25 tot 30 procent per poging, afhankelijk van je leeftijd en de oorzaak van de verminderde vruchtbaarheid.

Het is heel begrijpelijk als je je onzeker voelt over wat er allemaal bij komt kijken. In dit artikel nemen we je mee door elke stap van de IVF-behandeling, zodat je precies weet wat je kunt verwachten. Kennis geeft rust, en die rust heb je nodig tijdens dit intensieve traject.

Stap 1: het vooronderzoek en intakegesprek

Voordat je daadwerkelijk aan een IVF-behandeling begint, vindt er eerst uitgebreid vooronderzoek plaats. Dit gebeurt in het fertiliteitskliniek of ziekenhuis waar je onder behandeling bent. Het doel is om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van jouw situatie en die van je partner.

Tijdens het intakegesprek bespreekt de gynaecoloog jullie medische voorgeschiedenis, eerdere behandelingen en de uitslagen van reeds uitgevoerd onderzoek. Dit is ook het moment om al je vragen te stellen. Hoe klein of groot ze ook lijken, stel ze gerust. Het team is er om je te begeleiden.

Het vooronderzoek omvat doorgaans de volgende onderdelen:

• Bloedonderzoek bij zowel de vrouw als de man (hormoonwaarden, infectieziekten)
• Een echo van de baarmoeder en eierstokken
• Zaadcelanalyse (semenanalyse) bij de mannelijke partner
• Soms een HSG (hysterosalpingografie) om de eileiderdoorgankelijkheid te controleren
• Bespreking van je BMI, leefstijl en eventuele medicijngebruik

Op basis van deze resultaten stelt de arts een persoonlijk behandelplan op. Hierin staat welk stimulatieprotocol het beste bij jou past en wanneer je kunt starten. Wil je je zo goed mogelijk voorbereiden? Lees dan ook ons artikel over leefstijl aanpassen bij een kinderwens.

Stap 2: de hormoonbehandeling (stimulatiefase)

De stimulatiefase is het eerste echte onderdeel van de IVF-behandeling. Het doel is om je eierstokken te stimuleren zodat er meerdere eicellen tegelijk rijpen, in plaats van de gebruikelijke een eicel per cyclus. Hiervoor krijg je dagelijks hormooninjecties die je jezelf thuis toedient.

De meeste vrouwen vinden het spannend om zichzelf voor het eerst een injectie te geven. Dat is heel normaal. De naalden zijn dun en kort, en na een paar keer wordt het routine. Je verpleegkundige laat je tijdens een instructiemoment precies zien hoe het werkt. Vaak kun je ook oefenen op een speciaal oefenmatje.

De stimulatiefase duurt gemiddeld 8 tot 14 dagen. Gedurende deze periode kom je regelmatig naar het ziekenhuis voor een echo en bloedonderzoek. De arts bekijkt hoeveel follikels (blaasjes waarin de eicellen rijpen) er groeien en hoe snel ze groeien. Op basis daarvan kan de dosering van de hormonen worden aangepast.

Mogelijke bijwerkingen van de hormoonbehandeling zijn:

• Een opgeblazen gevoel in de onderbuik
• Stemmingswisselingen en emotionele gevoeligheid
• Lichte buikpijn of een drukkend gevoel
• Hoofdpijn en vermoeidheid
• In zeldzame gevallen ovarieel hyperstimulatiesyndroom (OHSS)

Probeer in deze fase extra goed voor jezelf te zorgen. Rust voldoende, drink veel water en vermijd zware fysieke inspanning. Je lichaam werkt hard, en het is belangrijk dat je dat erkent.

Stap 3: de eicelpunctie

Wanneer de follikels groot genoeg zijn (meestal rond de 17 tot 20 millimeter), krijg je een zogenaamde triggerspuit. Dit is een hormooninjectie die ervoor zorgt dat de eicellen hun laatste rijpingsfase doorlopen. Precies 34 tot 36 uur na deze injectie vindt de eicelpunctie plaats.

De eicelpunctie is een korte ingreep die onder lichte sedatie of plaatselijke verdoving wordt uitgevoerd. Via de vagina brengt de arts een dunne naald in, waarmee de follikels worden aangeprikt en de vloeistof met daarin de eicellen wordt opgezogen. De hele procedure duurt meestal niet langer dan 15 tot 20 minuten.

Na de punctie word je naar een rustkamer gebracht, waar je nog een uurtje kunt bijkomen. De meeste vrouwen voelen zich wat sufjes en kunnen lichte buikpijn hebben, vergelijkbaar met menstruatiepijn. Het is verstandig om de rest van de dag rustig aan te doen en je te laten rijden door iemand anders.

Op dezelfde dag levert je partner een zaadmonster in. In sommige gevallen wordt gebruikgemaakt van eerder ingevroren zaadcellen. De embryoloog bekijkt het zaadmonster en selecteert de beste zaadcellen voor de bevruchting.

Stap 4: bevruchting en embryo-ontwikkeling

Na de punctie gaan de eicellen en zaadcellen naar het laboratorium. Bij standaard IVF worden de eicellen samen met de zaadcellen in een schaaltje geplaatst, waarna de bevruchting op natuurlijke wijze plaatsvindt. De zaadcellen moeten zelf hun weg naar de eicel vinden.

De dag na de punctie controleren de embryologen of er bevruchting heeft plaatsgevonden. Je krijgt hierover telefonisch bericht. Dit is voor veel stellen een zenuwslopend moment. Niet alle eicellen worden bevrucht, en dat is normaal. Gemiddeld wordt zo'n 60 tot 70 procent van de rijpe eicellen succesvol bevrucht.

De bevruchte eicellen (nu embryo's) worden vervolgens een aantal dagen in een speciale couveuse gekweekt onder strikt gecontroleerde omstandigheden. De embryologen volgen de ontwikkeling nauwgezet. Na twee tot vijf dagen wordt bepaald welk embryo de beste kwaliteit heeft en het meest geschikt is voor terugplaatsing.

Als er meerdere goede embryo's zijn, kunnen de overige worden ingevroren (gecryopreserveerd) voor eventuele toekomstige pogingen. Dit betekent dat je niet opnieuw de hele stimulatiefase hoeft te doorlopen als de eerste poging niet lukt. Benieuwd naar het verschil met ICSI? Lees dan ook ons artikel over de ICSI-behandeling en het verschil met IVF.

Stap 5: de embryoterugplaatsing

De embryoterugplaatsing (ook wel embryotransfer genoemd) is een relatief eenvoudige en pijnloze procedure. Het voelt een beetje als een uitstrijkje. De arts brengt met behulp van een dun kathertje het embryo in je baarmoeder, onder begeleiding van echo. De hele procedure duurt slechts enkele minuten.

In Nederland wordt in de meeste gevallen een enkel embryo teruggeplaatst (single embryo transfer, SET). Dit verkleint de kans op een meerlingzwangerschap, die meer risico's met zich meebrengt voor zowel moeder als baby's. In sommige gevallen kan de arts adviseren om twee embryo's terug te plaatsen, bijvoorbeeld bij vrouwen boven de 38 jaar.

Na de terugplaatsing hoef je niet per se te blijven liggen. Onderzoek heeft aangetoond dat bedrust geen invloed heeft op de innesteling. Je mag gewoon naar huis en je dagelijkse activiteiten hervatten, al is het verstandig om het de eerste dagen rustig aan te doen. Vermijd zware tilwerkzaamheden en intensief sporten.

Vanaf de terugplaatsing start de zogenaamde tweeweekwacht, de periode tot de zwangerschapstest. Veel vrouwen ervaren dit als de zwaarste fase van het hele traject. Je kunt niets doen om de uitkomst te beïnvloeden, en dat gevoel van machteloosheid is pittig. Probeer afleiding te zoeken en wees lief voor jezelf.

Na de behandeling: de uitslag en het vervolg

Ongeveer twee weken na de embryoterugplaatsing doe je een zwangerschapstest. Meestal is dit een bloedtest bij het ziekenhuis, die het hCG-gehalte in je bloed meet. Soms mag je ook thuis een urinetest doen. Meer informatie over het juiste moment vind je in ons artikel over wanneer je een zwangerschapstest moet doen.

Als de test positief is: gefeliciteerd! Je bent zwanger. Je wordt dan nog een aantal weken gevolgd door de fertiliteitskliniek voordat je wordt overgedragen aan een verloskundige of gynaecoloog voor de reguliere zwangerschapsbegeleiding.

Is de test helaas negatief, dan is dat een enorm verdrietig moment. Gun jezelf de tijd om dit te verwerken. Na een rustperiode van meestal een tot drie maanden kun je in overleg met je arts een volgende poging ondernemen. Als er ingevroren embryo's zijn, is de volgende behandeling minder intensief omdat de stimulatiefase overgeslagen kan worden.

In Nederland worden de eerste drie IVF-pogingen vergoed door de basisverzekering voor vrouwen tot 43 jaar. Dit geeft financieel wat meer ruimte om het traject een eerlijke kans te geven.

Conclusie

Een IVF-behandeling is een intensief traject, zowel lichamelijk als emotioneel. Maar door precies te weten wat elke stap inhoudt, kun je je beter voorbereiden en voelt het proces iets minder overweldigend. Vergeet niet dat je er niet alleen voor staat: je behandelteam, je partner en je omgeving zijn er om je te steunen.

Elke kinderwens is uniek, en elke IVF-reis verloopt anders. Of het nu bij de eerste poging lukt of dat er meerdere pogingen nodig zijn, je bent dapper dat je deze stap zet.

Let op: dit artikel is informatief van aard en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd je verloskundige of gynaecoloog bij vragen of klachten.