Pijnbestrijding bij de bevalling: alle opties op een rij

Pijn bij de bevalling: wat kun je verwachten?

Laten we eerlijk zijn: een bevalling doet pijn. En die pijn is voor de meeste vrouwen intenser dan wat ze ooit eerder hebben meegemaakt. Maar — en dit is belangrijk — het is pijn met een doel. Elke wee brengt je dichter bij de ontmoeting met je baby. Het is geen pijn die wijst op iets dat mis is; het is pijn die hoort bij een proces dat miljoenen vrouwen voor je hebben doorgemaakt.

Hoe je de pijn ervaart, is heel persoonlijk. Sommige vrouwen beschrijven het als extreme menstruatiekramp, anderen als een intense druk in hun onderrug en buik, en weer anderen als golven die komen en gaan. De pijn bouwt op met de wee, bereikt een piek en neemt dan af — waarna je een pauze hebt voordat de volgende wee komt. Die pauzes zijn cruciaal: ze geven je lichaam en geest de kans om bij te komen.

Het goede nieuws: je hebt opties. Veel opties zelfs. Van volledig natuurlijk tot volledig medisch, en alles daartussenin. Er is geen "juiste" keuze — er is alleen de keuze die bij jou past. En die keuze mag veranderen. Je hoeft nu niet te beslissen wat je over zes weken wilt. Informeer je, maak een voorkeur, schrijf het op in je bevalplan en wees flexibel.

Natuurlijke pijnverlichting

Natuurlijke methoden zijn technieken die je lichaam helpen om met de pijn om te gaan zonder medicatie. Ze kunnen verrassend effectief zijn, vooral in de vroege fase van de bevalling. Veel vrouwen gebruiken een combinatie van methoden.

Ademhalingstechnieken.

Gecontroleerde ademhaling is een van de krachtigste pijnbestrijdingsmethoden die je hebt — en je hebt er niets voor nodig behalve je eigen longen. Tijdens een wee is de natuurlijke reactie om je adem in te houden en je te verkrampen. Maar dat maakt de pijn erger, omdat je spieren extra spanning opbouwen en je zuurstoftoevoer afneemt.

In plaats daarvan: adem langzaam en diep in door je neus (vier tellen) en langzaam uit door je mond (zes tot acht tellen). De langere uitademing activeert je parasympathische zenuwstelsel — het systeem dat je lichaam helpt ontspannen. Sommige vrouwen vinden het prettig om bij het uitademen een geluid te maken: een diepe "ooh" of "aah". Dat is niet raar — het helpt om spanning los te laten.

Oefen ademhalingstechnieken in de weken voor je bevalling, bijvoorbeeld tijdens zwangerschapsyoga. Hoe vaker je oefent, hoe automatischer het gaat als het erop aankomt.

Warm water (bad of douche).

Warm water is een fantastische pijnbestrijder. De warmte ontspant je spieren, vermindert de druk op je gewrichten en geeft een gevoel van geborgenheid. Veel vrouwen ervaren een significante afname van pijn als ze in bad gaan of onder een warme douche staan.

In veel ziekenhuizen en geboortecentra zijn bevalbaden beschikbaar. Je kunt het bad gebruiken tijdens de ontsluiting en sommige vrouwen bevallen ook in het water (waterbevalling). De watertemperatuur wordt zorgvuldig gecontroleerd — rond de 37 graden Celsius.

Thuis kun je ook je eigen bad gebruiken tijdens de vroege weeën. Een warme douche op je onderrug kan ook enorm verlichtend zijn bij rugweeën. Vraag je partner om de douchestraal op je onderrug te richten terwijl jij steunt op de muur.

Massage en teggendruk.

Stevig druk uitoefenen op je onderrug tijdens een wee kan de pijn aanzienlijk verminderen, vooral als je rugweeën hebt (pijn die vooral in je rug zit). Je partner kan met vuisten, een tennisbal of de palm van de hand stevig op je onderrug duwen.

Andere fijne massagetechnieken: schoudermassage tussen de weeën door, zachte streling over je armen of benen, en het masseren van je handen en voeten. De aanraking van een vertrouwd persoon werkt kalmerend en maakt dat je je minder alleen voelt in de pijn.

Beweging en houdingen.

Stilliggen in bed is vaak het allerergste wat je kunt doen tijdens weeën. Bewegen helpt: wandelen, wiegen op een bal, op handen en knieën gaan, leunen over een bed of stoel, dansen met je partner. Beweging helpt je baby in de juiste positie te zakken en geeft je iets om je op te focussen.

Specifieke houdingen die helpen:

• Op handen en knieën: verlicht rugweeën doordat je baby van je wervelkolom af kantelt
• Gebogen voorover: leunend op een bed, stoel of je partner
• Zittend op een skippybal: heupbewegingen maken terwijl je op de bal zit
• Staand, hangend aan je partner: laat de zwaartekracht meewerken
• Op je zij liggen: als je moe bent maar niet op je rug wilt liggen

TENS-apparaat.

Een TENS-apparaat (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) is een klein, draagbaar apparaatje dat milde elektrische pulsen afgeeft via plakkers op je onderrug. Deze pulsen blokkeren pijnsignalen naar je hersenen en stimuleren de aanmaak van endorfines. Het werkt het beste in de vroege fase van de bevalling.

Je plakt vier elektrodes op je onderrug en regelt zelf de intensiteit. Bij het begin van een wee zet je de intensiteit hoger, tussen de weeën door lager. Veel vrouwen vinden het een fijne manier om de eerste uren door te komen. Het is medicijnvrij, heeft geen bijwerkingen en je kunt het combineren met andere methoden.

Een TENS-apparaat kun je huren of kopen. Begin er thuis mee, voordat je naar het ziekenhuis gaat — in de auto of ambulance kun je het gewoon aan laten.

Lachgas (entonox)

Lachgas — een mengsel van vijftig procent lachgas en vijftig procent zuurstof — is in Nederland een van de meest gebruikte vormen van pijnbestrijding tijdens de bevalling. Je ademt het in via een mondstuk of masker dat je zelf vasthoudt.

Hoe werkt het? Het lachgas maakt je een beetje licht in je hoofd en kan de scherpste rand van de pijn afnemen. Het elimineert de pijn niet, maar het maakt de pieken draaglijker. Het werkt snel (binnen twintig seconden) en is ook snel uitgewerkt als je stopt met inademen.

Voordelen:

• Je houdt zelf de controle — je ademt het in wanneer je wilt
• Geen nadelige effecten voor je baby
• Snel werkend en snel uitgewerkt
• Combineerbaar met andere methoden
• Je blijft mobiel en kunt verschillende houdingen aannemen

Nadelen:

• De pijnverlichting is beperkt — het haalt de pijn niet weg
• Kan misselijkheid en duizeligheid veroorzaken
• Sommige vrouwen vinden het gevoel onaangenaam (een soort dronken gevoel)
• Het mondstuk vasthouden kan vermoeiend worden

Timing: Begin met inademen zodra je voelt dat een wee opkomt — het duurt even voordat het werkt. Als je te laat begint, is de wee alweer voorbij voordat het effect heeft. Na een paar weeën heb je het ritme te pakken.

Pethidine en remifentanil

Pethidine is een opioïde pijnstiller die via een injectie in je bovenbeen of bil wordt toegediend. Het werkt binnen twintig minuten en het effect duurt twee tot vier uur.

Voordelen:

• Gemakkelijk toe te dienen, geen anesthesist nodig
• Kan je helpen te ontspannen en zelfs te slapen tussen weeën door
• Beschikbaar bij thuisbevallingen (je verloskundige kan het meenemen)

Nadelen:

• Haalt de pijn niet volledig weg — maakt je vooral suf en versuft
• Kan misselijkheid en braken veroorzaken
• Kan de ademhaling van je baby beïnvloeden als het kort voor de geboorte wordt gegeven
• Je kunt je "out of it" voelen — sommige vrouwen vinden dat onprettig

Remifentanil is een nieuwer opioïde dat via een infuus met een pompje wordt toegediend. Je drukt zelf op een knop als een wee opkomt (patient-controlled analgesia). Het werkt binnen dertig seconden en is binnen minuten uitgewerkt.

Voordelen:

• Snelwerkend en je hebt zelf de controle
• Effectiever dan pethidine
• Sneller uitgewerkt — minder effect op je baby

Nadelen:

• Alleen beschikbaar in het ziekenhuis met continue monitoring
• Kan je ademhaling vertragen — je wordt continu gemonitord
• Misselijkheid en duizeligheid zijn mogelijk
• Niet in alle ziekenhuizen beschikbaar

De ruggenprik (epiduraal)

De ruggenprik is de meest effectieve vorm van pijnbestrijding bij de bevalling. Via een dunne katheter in je onderrug worden verdovende middelen toegediend die de pijnsignalen van je baarmoeder blokkeren. Het resultaat: je voelt de weeën nog wel (als druk of spanning), maar de scherpe pijn is weg.

Voordelen:

• Zeer effectieve pijnverlichting — de meeste vrouwen ervaren een drastische vermindering of volledige afwezigheid van pijn
• Je blijft helder en bij bewustzijn
• Kan uren werken via continue toediening of bolussen
• Bij een keizersnede kan dezelfde katheter worden gebruikt voor de verdoving
• Kan je helpen ontspannen, waardoor de ontsluiting soms sneller gaat

Nadelen:

• Je kunt niet meer (goed) lopen — je bent bedgebonden
• Je hebt een blaaskatheter nodig omdat je geen plasdrang meer voelt
• Kan de persfase verlengen omdat je minder goed voelt wanneer je moet persen
• Risico op bloeddrukdaling (wordt gemonitord en behandeld)
• Hoofdpijn na de bevalling (zeldzaam, bij minder dan een procent)
• Niet altijd honderd procent effectief — soms werkt een kant beter dan de andere

Wanneer kun je een epiduraal krijgen? In de meeste ziekenhuizen kun je een epiduraal krijgen zodra je in actieve bevalling bent (meestal vanaf drie tot vier centimeter ontsluiting). Er is geen "te laat" moment — theoretisch kan het tot het persen, maar hoe later het wordt, hoe minder zinvol het is. De procedure duurt twintig tot dertig minuten en wordt uitgevoerd door een anesthesist.

De walking epidural. In sommige ziekenhuizen wordt een lichtere dosis gegeven (een "walking epidural" of ambulante epiduraal) waarmee je nog enig gevoel in je benen houdt en misschien zelfs kunt staan of op een bal zitten. Dit is niet overal beschikbaar — vraag ernaar in je ziekenhuis.

De juiste keuze maken: wat past bij jou?

Er is geen universeel "beste" pijnbestrijding. De juiste keuze hangt af van jouw pijngrens, je waarden, je medische situatie en het verloop van de bevalling. Hier zijn een paar overwegingen:

"Ik wil het zo natuurlijk mogelijk." Begin met ademhaling, warm water, massage, beweging en TENS. Veel vrouwen komen hier verrassend ver mee, vooral als ze goed voorbereid zijn. Weet dat je altijd kunt opschalen als het nodig is — het is geen falen om alsnog pijnbestrijding te vragen.

"Ik sta open voor alles." Informeer je over alle opties en bespreek met je verloskundige wat beschikbaar is op jouw bevallocatie. Schrijf in je bevalplan dat je open staat voor pijnbestrijding en wanneer je wilt dat het wordt aangeboden.

"Ik wil een ruggenprik." Dat is een volkomen valide keuze. Je hoeft het niet eerst zonder te proberen. Sommige vrouwen weten van tevoren dat ze een epiduraal willen, en dat is prima. Bespreek het tijdig met je verloskundige, zodat je weet hoe het geregeld wordt in jouw ziekenhuis.

Wat je ook kiest: wees mild voor jezelf. Er is geen medaille voor een bevalling zonder pijnbestrijding. En er is geen schaamte in het vragen om hulp. Het enige dat telt is dat jij en je baby gezond en wel zijn.

Bespreek je wensen met je partner — de rol van je partner is namelijk ook om jouw keuzes te ondersteunen tegenover het zorgteam. En weet dat je tijdens de bevalling van gedachten mag veranderen. Een bevalplan is een startpunt, niet een eindpunt.

Lees ook ons uitgebreide artikel over de ruggenprik als je daar meer over wilt weten, of ons overzicht van de fasen van de bevalling zodat je weet wanneer welke pijnbestrijding het meest effectief is.

Let op: dit artikel is informatief van aard en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd je verloskundige of gynaecoloog bij vragen of klachten.