Tepelkloven voorkomen en behandelen

Wat zijn tepelkloven precies?

Tepelkloven — ook wel tepelscheurtjes of tepelkloofjes genoemd — zijn kleine wondjes, barstjes of scheuren in de huid van je tepel. Ze ontstaan meestal in de eerste weken na de bevalling, als je net begint met borstvoeding. En laten we eerlijk zijn: ze doen verschrikkelijk veel pijn.

De pijn kan variëren van een branderig, stekend gevoel bij het aanleggen tot een scherpe, snijdende pijn die de hele voeding aanhoudt. Sommige vrouwen beschrijven het als "scheermesjes over je tepel." Er kan bloed aan de tepel zitten, korstjes vormen of de huid kan rood en rauw ogen. In ernstige gevallen is de tepel letterlijk opengescheurd.

Het goede nieuws: tepelkloven zijn bijna altijd te verhelpen. Ze zijn geen onvermijdelijk onderdeel van borstvoeding en ze zijn zeker geen reden om te stoppen — tenzij jij dat wilt. Met de juiste aanpak genezen ze meestal binnen enkele dagen tot een week. Het slechte nieuws: ze komen heel vaak voor. Naar schatting krijgt 30 tot 90 procent van de vrouwen die borstvoeding geven te maken met tepelpijn, en tepelkloven zijn een van de meest voorkomende oorzaken.

Laten we kijken naar waarom ze ontstaan, hoe je ze voorkomt en wat je doet als je ze al hebt.

Oorzaken: waarom krijg je tepelkloven?

De belangrijkste oorzaak van tepelkloven is een verkeerde aanlegtechniek. In veruit de meeste gevallen — geschat wordt 80 tot 90 procent — is het de manier waarop je baby aan de borst ligt die het probleem veroorzaakt. Andere oorzaken zijn minder frequent maar wel belangrijk om te kennen.

1. Verkeerd aanleggen. Dit is de nummer één oorzaak. Als je baby niet diep genoeg de borst in de mond neemt, knaagt en zuigt hij of zij alleen op de tepel in plaats van op het areola (het donkere gebied rond de tepel). De tepel wordt dan samengedrukt, geschuurd en beschadigd. Een goed aangelegde baby heeft de mond wijd open, de lippen naar buiten gekruld (als een vissenmond), en neemt een groot deel van het areola mee. Lees ons artikel over borstvoeding aanleggen voor een stapsgewijze uitleg.

2. Tongriempje bij de baby. Een te kort of te strak tongriempje (ankyloglosie) beperkt de beweging van de tong. De baby kan de tong niet ver genoeg uitsteken om de borst goed te pakken, waardoor de tepel beschadigd raakt. Tekenen van een tongriempje: een hartvormige tong als de baby huilt, klikkende geluiden tijdens het drinken, de baby die steeds loslaat en opnieuw moet aanleggen, en slechte gewichtstoename.

3. Verkeerd afkolven. Als je kolft met een te hoge stand of een verkeerde kolfcupmaaat, kan de tepel beschadigd raken. De tepel wordt heen en weer geschuurd in de tunnel van de kolfcup, wat schuring en kloven veroorzaakt. De juiste cupmaaat is essentieel — je tepel moet vrij kunnen bewegen zonder dat het areola wordt meegezogen. Lees meer over correct kolven in ons artikel over kolven: wanneer, hoe en bewaren.

4. Droge huid en eczeem. Sommige vrouwen hebben van nature droge, gevoelige huid die sneller barst. Eczeem op de tepel kan ook scheurtjes veroorzaken, vooral in combinatie met het vocht van de speeksel van de baby en het regelmatig aan- en afhalen van bh-inlegkruisjes.

5. Spruw (candida-infectie). Een schimmelinfectie op de tepel kan brandende pijn, jeuk en een glanzend, roze uiterlijk van de tepel veroorzaken. Spruw kan ook kloven verergeren of het genezen ervan vertragen.

6. Frictie. Te strakke bh's, natte bh-inlegkruisjes die tegen de tepel schuren, of het afdrogen van de borsten met een ruwe handdoek kunnen allemaal bijdragen aan tepelbeschadiging.

Voorkomen is beter: 7 preventietips

Tepelkloven zijn grotendeels te voorkomen. De sleutel ligt in een goede aanlegtechniek, de juiste verzorging van je tepels en het tijdig herkennen van problemen.

1. Leer goed aanleggen — en vraag hulp. Dit is de allerbelangrijkste tip. Neem de tijd om de aanlegtechniek te leren. Vraag je verloskundige, kraamverzorgster of een lactatiekundige om mee te kijken bij de eerste voedingen. Een goede aanleg voelt comfortabel — als het pijn doet, is er iets niet goed. Haal je baby van de borst (breek de zuigkracht door je pink in de mondhoek te steken) en leg opnieuw aan.

2. Controleer de mondpositie van je baby. Let op de volgende punten bij het aanleggen:

• De mond is wijd open (als een gaap)
• De lippen zijn naar buiten gekruld, niet naar binnen getrokken
• De kin raakt de borst
• De neus is vrij (of raakt de borst licht aan)
• Je hoort slikkende geluiden (niet klikkende)
• Je voelt trekkende bewegingen, geen pijn

3. Varieer de voedingshouding. Door af te wisselen tussen verschillende houdingen (wieghouding, rugbyhouding, zijligging, achteroverleunend) verdeel je de druk over verschillende delen van de tepel. Dit voorkomt dat steeds hetzelfde stukje huid belast wordt.

4. Laat je tepels aan de lucht drogen. Na de voeding: laat een druppeltje moedermelk op je tepel achter (moedermelk heeft antibacteriële en helende eigenschappen) en laat je tepels een paar minuten aan de lucht drogen voordat je je bh weer doet. Gebruik geen zeep, alcohol of desinfectiemiddelen op je tepels — deze drogen de huid uit en verstoren de natuurlijke beschermende laag.

5. Gebruik de juiste kolfcupmaat. Als je kolft, zorg dan dat de tunnelmaat van je kolfcup klopt. Je tepel moet vrij in het midden kunnen bewegen zonder dat de zijkanten schuren. Veel vrouwen gebruiken een te grote maat. Meet je tepeldiameter en kies op basis daarvan de juiste cup.

6. Draag ademende, goed passende bh's. Een katoenen voedingsbh zonder beugels die niet te strak zit, is ideaal. Vermijd synthetische stoffen die vocht vasthouden. Vervang bh-inlegkruisjes regelmatig zodra ze vochtig zijn — vochtige kruisjes tegen je tepel zijn een recept voor irritatie.

7. Zoek vroeg hulp. Als je pijn hebt bij het voeden — ook als er nog geen zichtbare kloven zijn — is dat een signaal dat er iets niet klopt. Wacht niet tot het erger wordt. Een lactatiekundige kan de aanleg beoordelen, eventuele problemen identificeren en je helpen voordat de schade toeneemt.

Behandeling: wat doe je als je tepelkloven hebt?

Je hebt tepelkloven. Het doet pijn, je ziet op tegen elke voeding en je twijfelt of je door kunt gaan. Begrijpelijk. Maar met de juiste behandeling genezen de meeste tepelkloven binnen 3 tot 7 dagen. Dit is wat je kunt doen:

Stap 1: Los de oorzaak op. Behandelen zonder de oorzaak aan te pakken is dweilen met de kraan open. In de meeste gevallen is het aanleggen het probleem. Laat een lactatiekundige meekijken. Laat je baby ook controleren op een tongriempje. Als kolven de oorzaak is, controleer je cupmaat.

Stap 2: Vochtig wondgenezen. De moderne benadering van tepelklovenbehandeling is vochtig wondgenezen — de wond vochtig houden zodat nieuwe huidcellen beter kunnen aangroeien. Dit doe je met:

• Zuivere lanoline (wolvet). Breng na elke voeding een dun laagje zuivere lanoline aan op de kloven. Lanoline hoeft niet te worden verwijderd voor de volgende voeding — het is veilig voor je baby. Het beschermt de wond, houdt de huid soepel en voorkomt dat korstjes vastplakken aan je bh
• Moedermelk. Druppel wat moedermelk op de kloven en laat het opdrogen. Moedermelk bevat antistoffen en groeifactoren die het genezingsproces ondersteunen
• Hydrogelkompressen. Koelende gelkompressen die je op de tepel legt tussen de voedingen door. Ze verlichten de pijn, houden de wond vochtig en bevorderen genezing

Stap 3: Pijnbestrijding. Pijn is niet alleen vervelend — het kan ook je toeschietreflex remmen, waardoor je baby minder melk krijgt en harder moet zuigen, wat de kloven verergert. Een vicieuze cirkel. Doorbreek die cirkel:

• Neem 20-30 minuten voor de voeding een paracetamol of ibuprofen
• Leg een warm, vochtig washandje op de borst voor het aanleggen — dit helpt de melk toeschieten zodat je baby minder hard hoeft te zuigen
• Begin de voeding aan de minst pijnlijke borst — als de melk eenmaal toeschiet, wissel dan naar de andere borst

Stap 4: Tussentijds kolven als het echt niet gaat. Als de pijn ondraaglijk is, kun je de aangedane borst 24 tot 48 uur rust geven door af te kolven in plaats van aan te leggen. Kolf op een lage, comfortabele stand. Dit geeft de wond tijd om te genezen terwijl je melkproductie op peil blijft. Geef de afgekolfde melk aan je baby met een fles of bekertje.

Stap 5: Let op infectie. Een tepelkloof is een open wond en kan geïnfecteerd raken. Let op de volgende signalen:

• De kloof wordt erger in plaats van beter na 3-5 dagen behandeling
• Gelige of groene pus of afscheiding
• Toenemende roodheid, zwelling en warmte rond de tepel
• Koorts of griepachtige verschijnselen (dit kan wijzen op een borstontsteking)

Bij tekenen van infectie: neem contact op met je huisarts of verloskundige. Je hebt mogelijk een antibioticakuur nodig.

Tepelhoedjes: wel of niet gebruiken?

Tepelhoedjes (nipple shields) zijn dunne siliconenkappen die je over je tepel plaatst tijdens het voeden. Ze worden soms aanbevolen als tijdelijke oplossing bij tepelkloven, platte of ingetrokken tepels, of een baby die moeite heeft met aanleggen.

Voordelen:

• Ze beschermen de beschadigde tepel tegen directe wrijving
• Ze kunnen een baby met aanlegproblemen helpen om grip te krijgen
• Ze bieden pijnverlichting waardoor je door kunt voeden

Nadelen:

• Ze kunnen de melkoverdracht verminderen — je baby krijgt mogelijk minder melk per voeding
• Ze kunnen de melkproductie verminderen als ze langdurig worden gebruikt
• Er is een risico op gewenning — sommige baby's willen daarna niet meer zonder
• Ze lossen de onderliggende oorzaak niet op

Het advies: gebruik tepelhoedjes alleen op advies van een lactatiekundige en als tijdelijke overbrugging. Ze zijn een hulpmiddel, geen oplossing. Werk tegelijkertijd aan het verbeteren van de aanlegtechniek zodat je de hoedjes zo snel mogelijk weer kunt afbouwen.

Wanneer professionele hulp zoeken?

Tepelpijn bij borstvoeding is nooit "normaal" in de zin dat je het maar moet accepteren. Een lichte gevoeligheid in de eerste dagen is gebruikelijk, maar echte pijn — zeker pijn die de hele voeding duurt of die erger wordt in plaats van beter — is een signaal dat er iets niet klopt.

Zoek professionele hulp als:

• De pijn niet verbetert na 2-3 dagen, ondanks correcties in de aanleg
• Je zichtbare kloven, blaren of wonden hebt die niet genezen
• Je koorts krijgt of tekenen van infectie ziet
• Je baby niet goed aankomt in gewicht
• Je overweegt te stoppen met borstvoeding vanwege de pijn

Een lactatiekundige (IBCLC) is de specialist bij uitstek. Deze professional kan de volledige voedingssituatie beoordelen: je aanlegtechniek, de mondanatomie van je baby, je melkproductie en eventuele complicaties. Een consult bij een lactatiekundige wordt vaak (deels) vergoed door de zorgverzekering.

Je verloskundige of kraamverzorgster kan ook helpen, vooral in de eerste weken na de bevalling. Zij zien dagelijks vrouwen met borstvoedingsproblemen en hebben veel praktijkervaring.

En onthoud: hulp vragen is geen falen. Borstvoeding is een vaardigheid die je moet leren — zowel jij als je baby. Zelfs bij een tweede of derde kind kan het opnieuw even zoeken zijn naar de juiste techniek. Vraag hulp, accepteer ondersteuning en wees lief voor jezelf.

Met de juiste hulp en behandeling zijn tepelkloven bijna altijd op te lossen. En als je besluit dat het genoeg is geweest en je wilt stoppen met borstvoeding — dan is dat ook een volstrekt valide keuze. Jouw comfort en welzijn doen er ook toe.

Let op: dit artikel is informatief van aard en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd je verloskundige, lactatiekundige of huisarts bij aanhoudende pijn of klachten tijdens het voeden.